قواعد و اصول درمان راه حل محور چیست؟(بخش 4)

زبان ایجاد راه حل، متفاوت است؛ از نیازهای زبانی تا تشریح یک مشکل

«آلبرت انیشتین» یک بار گفته است که نمی‌توان یک مسئله را با همان تفکری که آنرا به وجود آوردی، حل کرد. درمان راه حل محور، این مطلب را به این جمله اضافه می‌کند که «زبان» نیز باید متفاوت باشد. به عنوان نمونه به تفاوت‌های دو جمله‌ی زیر توجه کنید:

• من مجبورم، فردا سر کار بروم.
• من برای رفتن به کار فردا، آماده می‌شوم.

مکالمه ای که در جمله‌ی اول از آن استفاده می‌شود منفی است؛ ولی دومی مثبت است. ما روزانه از چنین جملات منفی به طور کنایه آمیز، بدون توجه به تاثیر آن استفاده می‌کنیم.

افراد برای درمان جملات منفی و ناامید کننده‌ای همانند جملاتی که در بالا عنوان شد، مراجعه می‌کنند. آنها جملاتی مانند: «من افسرده ام» را بازگو می‌کنند. وظیفه‌ی ما این است که کمی امید به این جملات انتقال دهیم، مانند: «خب، پس شما در حال مبارزه با افسردگی هستید» یا «شما صرفا الان افسرده هستید». این تغییرات کوچک و جزئی، زبان “امیدواری” را به داخل اتاق دعوت کرده و این امیدواری به خودی خود موجب سایر تغییرات زبانی و بیانی می‌شود. لیندا متکالف، در کتاب خود به نام «گروه درمانی راه حل محور»، این مطلب را با استفاده از جدول مقایسه‌ی توصیف مشکل و راه حل‌های درمانگران، نشان داده است. جدول 1 – 1 قیاس مشابهی را در همین راستا نشان می دهد.

جدول 1- 1

ما با استفاده از دیدگاه راه حل محور، مراجعین خود را دعوت می کنیم تا به جای اینکه،  مشکلات را به چیزی تبدیل کنند، به فکر کردن در مورد راه حل آن بپردازند. ما همچنین امید را به شرایطی که شاید در آن وجود نداشته باشد، اضافه می‌کنیم.

هیچ مشکلی همیشگی نیست، همیشه استثناهایی وجود دارد

این اصل بر اساس اصل قبلی ساخته شده است. یکی از مهمترین جنبه های درمان راه حل محور، جستجو برای استثناها و استفاده از آنها می‌باشد. این استثناها معمولا کوچک بوده و خارج از محدوده‌ی آگاهی فرد در مورد مشکل و مسئله قرار دارند، اما هنگامی که یکبار به آنها توجه شده و تقویت شوند، می‌توانند رشد کرده و بسیار قدرتمند شوند. همچنین، آنها موجب کشف استعدادهای شکوفا نشده و راه حل‌ها می‌شوند.

داستانی در مورد چگونگی کشف استعداد شکوفا نشده‌ی ستاره‌ی بسکتبال، «مایکل جردن» شنیده‌ام. جردن به عنوان ستاره‌ی دانشکده و بعدها هنگامی که برای تیم شیکاگو بولز بازی می‌کرد، آوازه و شهرتی به عنوان یک گل زن فوق‌العاده به دست آورد. در حالی که در جایگاه دفاع، به هیچ وجه خوب نبود. جردن _قهرمان تبدیل ضعف خود به یک قدرت واقعی_ قبل از این مرحله، با مربی خود برای گفتگو در مورد توانایی دفاعی خود دیدار کرد. مربی از او خواست که مهارتها و ویژگیهایی که او را تبدیل به یک گلزن فوق العاده می‌کند را در لیست، عنوان کند. جردن گفت که رقابتجو بوده و از دستها و پاهای سریع، ستیزه جویی، توانایی جهیدن و سرعت بالایی برخوردار است. سپس، مربی از جردن پرسید که فکر می‌کند چه چیزی باعث می‌شود او یک مدافع قوی باشد. جردن فهمید، مهارتهایی که برای گلزنی و کسب امتیاز از آنها استفاده می‌کند، می‌تواند در موضع مدافع نیز، آنها را به کار بگیرد. با این دیدگاه جدید، او جایزه‌ی بهترین بازیکن مدافع « NBA » سال را برد. در برخی مواقع، مشکلات وجود ندارند و یا شدت آنها خیلی کمتر از آن چیزی است که فکر می‌کنیم. اینها همان مواقعی هستند که باید استعدادها کشف و تقویت شوند.

آینده قابل ساختن است

این بخش قسمت خوشبینانه‌ی درمان راه حل محور است. هنگامی که افراد به عنوان فردی اسیر و در دام افتاده، در نظر گرفته نمی‌شوند و در عوض، به عنوان کسی که گیر افتاده در نظر گرفته شوند، باید تمام لوازمی که برای رهایی از این مخمصه مورد نیاز است را جمع آوری کنند وآینده‌ ای پرازامید و خوشبینی را پیش رو ببینند.

هنگام جذب درمانگران برای نوشتن این کتاب، افتخار صحبت با «رون وارنر»، استاد فعالیتهای اجتماعی «دانشگاه تورنتو» و موسس برنامه ی تصدیق درمان راه حل محور در همین دانشگاه را داشتم. من به او گفتم که همراه با لیندا متتالف امیدواریم، زمینه های مشترکی بین افرادی که از رویکرد راه حل محور استفاده می کنند شناسایی کنیم. بدون درنگ، دکتر وارنر گفت که به نظر او درمانگران راه حل محور، باور پایدار و محکمی بر توانایی شخص، برای داشتن یک آینده ی جدید دارند. این نگرش خوشبینانه ی مراجعین و همچنین جهان، موجب می شود که درمانگران و پیشگامان این رشته، مراجعینی که آینده ی خود را بدون مشکل و با این امید که آینده می تواند از نو ساخته شود، تعریف می کنند را دنبال کنند.

ادامه دارد…

SFBT