نکات کلیدی در درمان راه حل محور

طبق تحقیقات و مطالعات بنده، چند نکته وجود دارد که معتقدم، کلید استفاده‌ی موثر از رویکرد راه حل محور می‌باشند:

 از عبارات؛ «بیایید فرض کنیم…» و «به جای آن مشکل…» برای باز کردن احتمالات، استفاده کنید.

   یک روز، مشغول تماشای ویدئویی از اینسو کیم برگ بودم که در حال اداره‌ی یک کارگاه بود. در آن ویدئو اینسو، از این جمله استفاده کرد؛ با گفتن: «فرض کنیم»، ما مراجع را دعوت به تخیل و تصویر سازی می‌کنیم. از آنجایی که درمان راه حل محور، یک رویکرد آینده نگر است، تخیل و تصویر سازی در آن بسیار مهم است. هنگامی که از افراد، سئوالی با آغاز «فرض کنی» پرسیده می‌شود، شروع به تصور در مورد آینده‌ی بدون مشکل می‌کنند. درمان راه حل محور همچنین، بر وجود راه حل‌ها متمرکز است، نه به عدم وجود مشکلات!  وقتی این سوال را از افراد بپرسیم؛ که دوست دارید به جای احساس مشکل، چه احساسی داشته باشید، آنها را به تفکر درباره‌ی وجود راه حل‌ها دعوت کرده و درها را برای موثر بودن راه حل‌ها، می‌گشاییم.

خود مراجعه کننده، متخصص و کارشناس است

ساده نیست که همیشه، این مطلب را به یاد داشته ‌باشیم. در کنفرانسی شرکت کردم که در آن میشل وایت، یکی از بنیان‌گذاران روایت درمانی، در مورد اهمیت متخصص دانستن مراجع و احترام به او، توضیح می‌داد. در یکی از کارگاه‌های او، در فیلمی که یکی از کارهایش را به یک خانم جوان نشان داد، فردی از حاضرین از میشل پرسید که چرا او علی رغم فرصتهای بسیار، مراجع را تمجید و تحسین نمی‌کند. من هیچگاه پاسخ میشل را فراموش نمی‌کنم. او برای لحظه‌ای فکر کرد و سپس پاسخ داد که: “اگر من او را به آن صورت تمجید و تحسین کنم، سريعا نقش متخصص را اجرا می‌کنم و این کار، مانع روند درمانی می‌شود. پس به جای این کار، با ترغیب حس کنجکاوی و پرسیدن سئوالات، مراجع را تحسین و تشویق می‌کنم.”

فرضیه سازی نکنید

 استیو دی شیزر، بارها به عمل فرضیه سازی به عنوان یک نابهنجاری، اشاره کرده است. به علت نقش غیرمتخصص بودن در این رویکرد، شروع به فکر کردن در این رابطه می‌کنیم که واقعا چیزی در مورد بیمار می‌دانیم و سپس به سختی تلاش می‌کنیم که چیزی راجع به او ندانیم، زیرا روش درمانی ما گوش سپردن و توجه به چیزی است، که فرد می‌خواهد آنرا تغییر دهد. درمان راه حل محور، تقریبا با واقعیت بیمار همکاری و ارتباط دارد و تلاش در درک و دانستن چیز دیگری نمی‌کند. این موضوع، به درمانگر این امکان را می‌دهد که تا جایی که مراجع تمایل دارد، به جای دنبال کردن فرضیات درمانگر درباره‌ی مراجع، خود مراجع را دنبال کند.

به دنبال جستجوی جزئیات خواسته‌های آینده ی مراجع، به جای مشکل سخت و جدی او باشید

مواقعی که جلسات اداره شده توسط برخی از مربیان رویکرد درمان راه حل محور را می‌بینم، تحت تاثیر سرسختی آنها قرار می‌گیرم. این رویکرد، جزئیات و اطلاعاتی درباره‌ی اهداف مراجعین را از طریق سوالاتی مانند: «به چه مورد دیگری دوست دارید، اشاره کنید؟» یا «به چه فرد دیگری، اشاره خواهید داشت؟» تا آن‌جایی که ممکن است، به دست می‌آورد و تا زمانی که این اطلاعات و جزئیات به طور کامل مشخص نشوند، درمانگر هیچ اقدامی نخواهد کرد.

به آرامی پیش بروید

این نکته، هم در مراحل واقعی زندگی و هم در مراحل درمانی، به طور کل صدق می‌کند. هنگامی که مسائل _نسبتا_ بهتر شده‌اند، پرسش از بیمار درجهت توصیف زندگی، روشی مفید و موثر برای انجام دادن این موضوع است؛ در مقایسه با زمانی که مشکل کاملا حل شده است. همچنین تاثیر گذاری زیاد درمان راه حل محور توسط مراجع، می‌تواند شروع تفکر در مورد مسائل را به دنبال داشته باشد. بنابراین آنها نه در مورد گذشته و نه در مورد اکنون، فکر نخواهند کرد و اغلب این سکوت، مهم است. این تصویرسازی از آینده‌ی فرد توسط خود او، نیازمند وجود درمانگری صبور است، تا مراجع به جای عجله برای یافتن راه حل، فکر کند و به سوالات مربوط به اطلاعات کلیدی راه حل، پاسخ دهد.

داشتن موضعی محترمانه و کنجکاوانه

درمانگر راه حل محور، به تدریج از طریق کنجکاوی در زندگی مراجع، او را به تفکر متفاوتی درباره‌ی وضعیت و شرایط خودش، دعوت می‌کند. احترام به وضعیت مراجع ضروری است؛ مراجع عموما، هنگامی برای درمان مراجعه می‌کند که مشکل او در بدترین حالت ممکن قرار دارد. درمانگر، با احترام به این موضوع و بیان: “این به نظر خیلی سخت می‌آید، دوست دارید به جای این مشکل، چه چیزی را تجربه کنید؟”، این مفهوم را به فرد منتقل می‌کند که کنجکاوی واقعی و خالصانه‌ای، درباره‌ی یافتن راه حل برای او دارد.

هنگامی که در مورد تمایلات آتی بیمار بحث می‌کنید، از زبان پیش فرض استفاده کنید

تفاوت بزرگی بین گفتن جمله‌ی: «اگر رویای شما رخ دهد…» و «زمانی که رویای شما رخ دهد…» وجود دارد و تفاوت بزرگی بین جمله ی: «آیا چیزی بهتر شده است؟» با «چه چیزی بهتر شده است؟» وجود دارد. هنگام استفاده از رویکرد درمان راه حل محور، پیش فرض‌های مثبت زبان گفتاری، ابزاری بسیار مفید برای کمک به بیمار جهت کشف استثناهای خود است.

ساده سازی

هنگامی که از اینسو کیم برگ پرسیده می‌شد، در رابطه با درمان راه حل محور بیشتر به چه چیزی افتخار می‌کند، او پاسخ می‌داد: «به سادگی آن». هنگامی که در تلاش برای بررسی و درک یک مشکل هستیم، مسائل به سرعت بدتر و پیچیده تر می‌شوند. هنگامی که شروع به تمرکز بر روی راه حل کنید و از بیمار بپرسید، دوست دارد چه کاری انجام دهد، برعکس آن رخ خواهد داد و این رویکرد، هر چیزی را ساده نگاه می‌کند.

ادامه دارد…

SFBT