روش ها و روندهای درمان راه حل محور!
هر زمان که در کارگاهی در رابطه با درمان راه حل محور حضور داشتم، همیشه سوالاتی در رابطه با روشها _چه به عنوان فرد حاضر در جلسه و چه به عنوان ارائه کننده_ برایم وجود داشتهاند. افراد حاضر در جلسه دوست داشتند بدانند که چه زمانی و چگونه از آنها به طور موثرتری استفاده میشود. در واقع احساس میکنم اینها سوالاتی هستند که نمیتوان به آنها پاسخ داد، زیرا درمان، فرآیندی ذهنی بر اساس روابط بین دو نفر است. این سوالات به نوعی، پیچیده هستند زیرا درمانگران راه حل محور، فکر نمیکنند این رویکرد، روشهایی داشته باشد که بتوان آنها را بر روی افراد، اجرا کرد. در عوض، درمان راه حل محور را شامل تفکر و کنجکاوی با بیماران میدانند. روند درمان راه حل محور انعطاف پذیر بوده و درباره آنچه که بیمار میخواهد در مورد آن صحبت کند و آن را بشناسد، به کار گرفته میشود. سوالاتی که در زیر عنوان شدهاند، نمونه سوالاتی هستند که درمانگران از مراجعان میپرسند.
در جهت تلاش برای پاسخ به سوالات مربوط به روشها و تکنیکها، با وجود توضیحات ارائه شده، به نظرم بهتر است این روشها و روندها را در دستههایی که در زیر آمده است، طبقه بندی کنیم:
سئوالات آینده نگر
این سوالات موجب می شوند، فرد آیندهای بدون مشکل را تصور کند. این موضوع کلیدی در عملکرد درمان راه حل محور، همانند هدف برای درمان است که به عنوان آیندهی پیش بینی شده و تصور شده، مدنظر قرار میگیرد. مشهورترین سوال آینده نگر، سوال رویا یا معجزه است که در زیر بیان شده است، اما این تنها سوال آینده نگر در این رویکرد نیست. در اینجا برای نمونه، سوال رویا و برخی سوالات دیگر را نیز ارائه کرده ایم: «فرض کنید امشب، هنگامی که در خواب هستید، معجزهای رخ دهد که به طور کامل، مشکلی که شما درصدد درمان آن هستید را از بین ببرد. هنگامی که این معجزه رخ میدهد، شما در خواب هستید و متوجه نمیشوید این اتفاق افتاده است. فکر میکنید اولین و کوچکترین نشانهای که باعث میشود پس از بیدار شدن، متوجه معجزه ای که رخ داده است بشوید، چه خواهد بود؟ بیشترین امید و انتظار شما از این درمان چیست؟ فرض کنید، هنگامی که فردا از خواب بیدار میشوید، وضعیت ازدواج شما به وضعیتی برگشته است که هر دوی شما شاد هستید، چه کاری انجام میدهید که این اتفاق اکنون رخ نمیدهد؟».
سوالات استثنا
این سوالات، در زمانهایی مورد استفاده قرار میگیرند که مشکل حل شده باشد یا چندان شدید نباشد. این نوع سوالات، به عنوان کلید انجام درمان راه حل محور هستند. هنگامی که یک استثنا تشخیص داده شد، بیمار این فرصت را دارد که از زمان و چگونگی رخ دادن این استثناها، بیشتر بیاموزد. به عنوان نمونه:
– چه زمانی، بخش کوچکی از رویای شما در حال به وقوع پیوستن بود؟
– چه هنگامی، احساس کردید که اعتماد به نفس شما بالا بوده و میتوانید آنچه را که آرزو دارید، محقق کنید؟
– چه هنگام، وضعیت ارتباطی شما در شادترین وضعیت خود قرار داشت؟
سئوالات مقیاس درجه بندی
محبوب ترین سوالات، به عنوان سوالات قیاسی یا مقیاسی شناخته شده اند. سوالات مقیاس درجهبندی، به مراجع و درمانگر این امکان را میدهد تا گفتگویی بر اساس پیشبرد و فرآیندهای مقایسهای بیمار داشته باشند. همچنین این امکان را ایجاد میکند که بیمار پیشرفت حاصل شده در بین جلسات را پیگیری کند. نمونهی این سوالات به صورت زیر است:
- در یک مقیاس عددی 0_10 که در آن عدد10 یعنی؛ روز پس از رخ دادن این معجزه و عدد 0 یعنی؛ بدترین حالات ممکن برای این وضعیت باشد، فکر میکنی، الان و امروز در کدام شماره هستی؟ چه نمرهای به خودت میدهی؟
- در یک مقیاس مشابه، در پایان یک درمان موفق، دوست داری در کدام موقعیت (شماره) باشی؟
- در مدت زمان بین اکنون و جلسهی بعدی که همدیگر را ملاقات میکنیم، چه کارهایی میتوانی انجام دهی تا بتوانی این مقیاس را فقط نیم نمره پیش ببری؟
سوالات اسنادی
این نوع از سوالات، معمولا به نام سوالات مقابله ای هم شنیده میشوند، اما ترجیح میدهم که آنها را سوالات اسنادی بنامم، زیرا امیدوارم با استفاده از آنها بتوانیم، بیاموزیم که چگونه با مشکل خود بیش از این مقابله کنیم. امیدوارم، بتوانیم آنچه که پیشرفت بیمار را تحت تاثیر قرار میدهد، شناسایی کنیم، زیرا این موضوع برای به ثمر رساندن اهداف درمان، بسیار مفید است. نمونهی سوالات اسنادی:
- چگونه (چطور) توانستید با چنین مشکلی در این زمان دست و پنجه نرم کنید؟
- آیا میتوانید مقیاس خود را در طول این هفته دو نمره ارتقاء دهید؟
- چه خصوصیاتی در شما هست که با استفاده از آنها بتوانید، مقیاس را در طی این هفته بالا ببرید؟
خلاصه
درمان راه حل محور، مدلی از درمان است که به دلیل تمرکز آن بر روی وجود راه حلها و نه صرفا عدم وجود مشکل، تقریبا با همهی مدل های روان درمانی دیگر متفاوت است. برای موثر بودن این رویکرد، یک درمانگر باید دانستهها و درک بیشتری از یک روش و تکنیک صرف، بلد باشد. این درمانگران باید، اصول کلیدی را به خوبی درک کنند تا بفهمند که آیا این رویکرد میتواند برای آنها مناسب باشد یا نه. ابتدا باید مشخص کنند که این رویکرد با شخصیت درمانگر و اعتقادات نظری او دربارهی روند درمان هماهنگ است یا نه؛ سپس تنها چیزی که برای درمانگر باقی میماند، این است که به این مدل و طرح، اعتماد کرده و به مراجع اجازه دهند آنها را هم در شیوهی تفکر و هم در روند درمان، هدایت کرده و پیش ببرند. در این روش با استفاده از سوالات و ایده های درمان راه حل محور، مسیر درمانی، برای هر دو فرد(درمانگر و مراجع)، پر از احتمالات خواهد بود.
دیدگاهتان را بنویسید
برای نوشتن دیدگاه باید وارد بشوید.